luxmetal.com.pl

Uziemienie rusztowania – norma, przepisy i wymagania praktyczne

Autor: Łukasz Krawczyk10 min czytania
Zielono-żółty przewód uziemiający podłączony do metalowego rusztowania na placu budowy
0
(0)

Uziemienie rusztowania bywa traktowane jako formalność wykonywana dopiero przed odbiorem. To błąd, ponieważ metalowa konstrukcja może znaleźć się w pobliżu linii elektroenergetycznej, instalacji budynku albo urządzeń zasilanych z sieci. Wtedy brak ciągłości połączeń lub nieprawidłowo dobrany uziom zwiększa ryzyko porażenia, skutków przepięcia, a w określonych warunkach także wyładowania atmosferycznego.

Fraza „uziemienie rusztowania norma” nie prowadzi jednak do jednej uniwersalnej liczby i jednego przepisu pasującego do każdej konstrukcji. Najpierw trzeba ustalić funkcję uziemienia, rodzaj rusztowania, jego lokalizację oraz źródła energii w otoczeniu. Dopiero później można oceniać rezystancję, przewody, uziomy i dokumentację odbioru.

Kiedy uziemienie rusztowania jest wymagane, a kiedy nie

Odpowiedź na pytanie, czy rusztowanie musi być uziemione, zależy od konkretnej sytuacji. Sam fakt, że konstrukcja jest wykonana ze stali, nie oznacza automatycznie obowiązku wykonania osobnego uziomu. Nie można też przyjąć przeciwnej zasady, że rusztowanie tymczasowe nigdy nie wymaga uziemienia.

Najważniejsza jest ocena zagrożeń. Uziemienie albo włączenie rusztowania do zaprojektowanego systemu ochronnego należy rozważyć przede wszystkim wtedy, gdy konstrukcja znajduje się w pobliżu linii elektroenergetycznej, jej strefy ochronnej lub innych przewodzących instalacji mogących znaleźć się pod napięciem. Odległość trzeba oceniać względem rzeczywistego położenia rusztowania, możliwego wychylenia elementów oraz długości przenoszonych materiałów.

Znaczenie ma także sposób prowadzenia robót. Jeżeli na rusztowaniu używa się elektronarzędzi zasilanych z sieci, przewodów, przedłużaczy albo urządzeń o metalowych obudowach, trzeba sprawdzić kompletną ochronę przeciwporażeniową. Sam przewód ochronny urządzenia nie zastępuje prawidłowego uziemienia konstrukcji, a podłączenie przypadkowego przewodu do elementu rusztowania nie tworzy jeszcze bezpiecznego układu.

Osobno należy ocenić ryzyko wyładowań atmosferycznych. Wysokie rusztowanie ustawione przy budynku może zmieniać warunki ochrony odgromowej, ale nie oznacza to, że trzeba samodzielnie podłączać je do dowolnego fragmentu instalacji piorunochronnej. Jeżeli rusztowanie znajduje się w obszarze oddziaływania instalacji odgromowej budynku, rozwiązanie powinno wynikać z jej dokumentacji i oceny osoby uprawnionej.

W praktyce uziemienie jest szczególnie uzasadnione, gdy:

  • rusztowanie stoi w pobliżu linii elektroenergetycznej, instalacji elektrycznej lub urządzeń mogących przekazać napięcie;
  • metalowa konstrukcja ma zostać wykorzystana w rozwiązaniu ochrony odgromowej albo znajduje się w strefie wymagającej takiej analizy;
  • na rusztowaniu pracują elektronarzędzia, a dokumentacja organizacji robót przewiduje dodatkowe połączenia ochronne;
  • ocena ryzyka, instrukcja montażu lub dokumentacja techniczna rusztowania wskazuje taki obowiązek.

Osobnego uziemienia nie należy automatycznie wykonywać tylko dlatego, że rusztowanie jest metalowe i ustawiono je na zewnątrz. Jeżeli konstrukcja znajduje się z dala od źródeł energii, nie jest elementem ochrony odgromowej, a dokumentacja i ocena ryzyka nie wskazują dodatkowego zagrożenia, decyzja może być inna. Powinna jednak zostać świadomie udokumentowana, a nie wynikać z pominięcia tematu.

Ważne rozróżnienie: uziemienie chroniące przed porażeniem elektrycznym oraz uziemienie związane z ochroną odgromową nie zawsze pełnią tę samą funkcję. Mogą korzystać ze wspólnych elementów tylko wtedy, gdy pozwala na to projekt i zasady danego systemu. Połączenie „na skróty” może pogorszyć bezpieczeństwo zamiast je poprawić.

Przepisy i normy regulujące uziemienie rusztowania

Podstawą obowiązku bezpieczeństwa na budowie jest przede wszystkim rozporządzenie dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy podczas wykonywania robót budowlanych. Akt prawny wymaga organizowania prac, montażu i użytkowania rusztowań w sposób eliminujący przewidywalne zagrożenia. W określonych warunkach obejmuje to także zabezpieczenie przed porażeniem i skutkami oddziaływania instalacji elektrycznych.

Technicznego sposobu wykonania nie należy szukać wyłącznie w jednym ogólnym haśle „uziemienie rusztowania”. Znaczenie mają dokumentacja konkretnego systemu, instrukcja montażu, projekt organizacji robót, ocena ryzyka oraz właściwe normy dotyczące rusztowań metalowych i badań zmontowanych konstrukcji. W tym kontekście mogą pojawiać się między innymi normy z serii PN-M-47900 i PN-M-48090, a także dokumenty dotyczące rusztowań systemowych i ich badań.

Przy korzystaniu z oznaczeń norm trzeba zachować ostrożność. Norma Polska co do zasady nie jest ustawą i sama w sobie nie tworzy powszechnego obowiązku tak jak rozporządzenie. Może jednak stać się ważnym odniesieniem technicznym, gdy odwołuje się do niej dokumentacja, umowa, instrukcja producenta, projekt albo przepisy wskazujące określony sposób wykonania. Norma pomaga wtedy ustalić, jak osiągnąć wymagany poziom bezpieczeństwa i jak sprawdzić rezultat.

Rola rozporządzenia a dobrowolność norm

Najprościej ująć hierarchię tak: rozporządzenie wyznacza obowiązek ochrony, natomiast norma porządkuje sposób projektowania, wykonania, badania i oceny. Nie wystarczy więc powiedzieć, że „norma jest dobrowolna”, aby zignorować wymagania techniczne. Jeżeli norma została przywołana w dokumentacji rusztowania albo przyjęto ją jako metodę wykazania bezpieczeństwa, jej postanowienia stają się praktycznie istotne dla odbioru.

Przed rozpoczęciem prac trzeba sprawdzić aktualność dokumentów i ich zastosowanie do konkretnego typu konstrukcji. Starsze opracowania często podają wartości 10 Ω, 12 m lub 16 m bez wskazania źródła. Sama liczba nie wyjaśnia jeszcze, czy dotyczy ochrony przeciwporażeniowej, odgromowej, konkretnego układu uziomów czy określonych warunków pomiaru.

Parametr Wartość lub rozwiązanie spotykane w wymaganiach Jak interpretować
Rezystancja uziemienia Do 10 Ω w określonych odniesieniach technicznych Nie jest uniwersalnym kryterium dla każdej funkcji uziemienia; trzeba wskazać podstawę.
Prąd pomiarowy Prąd przemienny o częstotliwości 50 Hz Wynik musi pochodzić z właściwej metody i sprawnego miernika.
Odstęp między uziomami W opracowaniach spotyka się 12 m lub 16 m Nie wybiera się wartości z pamięci; decyduje właściwy dokument i układ uziomu.
Przewód uziemiający Stal ocynkowana, np. taśma lub drut, zgodnie z dokumentacją Liczy się przekrój, odporność mechaniczna, połączenie i ochrona antykorozyjna.
Połączenia konstrukcji Ciągłość wszystkich wymaganych części przewodzących Pojedynczy zacisk nie wystarczy, jeśli elementy są od siebie odizolowane.

Wymagania techniczne — rezystancja, odległości i materiały

Najczęściej przywoływane kryterium to rezystancja uziemienia nie większa niż 10 Ω, oceniana przy pomiarze prądem przemiennym o częstotliwości 50 Hz. Trzeba jednak jasno zaznaczyć: nie jest to liczba, którą można bez sprawdzenia przenieść do każdej sytuacji. Jej sens zależy od funkcji uziemienia, zastosowanej normy lub instrukcji, układu ochronnego i warunków pomiaru.

Dlaczego 10 Ω sprawia problemy przy rusztowaniu tymczasowym? Uziom wykonywany na krótki czas często ma ograniczoną długość, niewielką liczbę elektrod i znajduje się w gruncie o dużej rezystywności. Latem podłoże może być wysuszone, a zimą zamarznięte. Do tego dochodzą połączenia zaciskowe narażone na korozję, przemieszczenie i uszkodzenie podczas robót. W takich warunkach uzyskanie wyniku granicznego nie zależy wyłącznie od grubości przewodu.

W dokumentach technicznych dotyczących układu uziemienia mogą pojawiać się również wymagania dotyczące odległości między uziomami. W praktyce spotyka się wartości 12 m lub 16 m, lecz nie należy traktować ich jako zamiennych reguł dla każdej budowy. Różnica może wynikać z przyjętego rozwiązania, rodzaju instalacji i dokumentu odniesienia. Jeśli opracowanie podaje jedną z tych wartości, powinno wskazywać, z czego ona wynika.

Jako przewody uziemiające stosuje się rozwiązania o odpowiedniej wytrzymałości mechanicznej i odporności na warunki atmosferyczne, często taśmę stalową ocynkowaną albo drut stalowy ocynkowany. W niektórych opracowaniach spotyka się przykładowo taśmę o przekroju 20 × 3 mm lub drut o średnicy 6 mm. Nie są to jednak wartości, które wolno przyjąć bez sprawdzenia dla każdego rusztowania. Ostateczny dobór powinien wynikać z dokumentacji, ochrony przed korozją i sposobu prowadzenia przewodu.

Przewód musi być połączony z konstrukcją w sposób trwały i kontrolowalny. Zacisk powinien zapewniać dobry kontakt metaliczny, a miejsce połączenia nie może być pokryte warstwą, która izoluje elementy. Należy sprawdzić także połączenia między ramami, stężeniami, pomostami i innymi częściami, które mogą zostać od siebie odizolowane przez farbę, zabrudzenia lub luźne łączniki.

Istniejący piorunochron budynku może zostać wykorzystany tylko wtedy, gdy jego stan, parametry i dokumentacja pozwalają na takie rozwiązanie. Nie wolno zakładać, że każdy metalowy element elewacji albo przypadkowy przewód odprowadzający jest właściwym punktem przyłączenia. Ochrona odgromowa ma inne zadania niż samo wyrównanie potencjałów konstrukcji i wymaga oceny całego układu.

Pomiar i protokół uziemienia rusztowania

Pomiar rezystancji uziemienia powinien wykonać osoba posiadająca odpowiednie kwalifikacje i kompetencje pomiarowe. Nie chodzi wyłącznie o odczyt z miernika. Trzeba dobrać metodę do miejsca, dostępnej przestrzeni, rodzaju uziomu i obecności innych instalacji, a następnie prawidłowo podłączyć aparaturę oraz ocenić wiarygodność wyniku.

W praktyce stosuje się metody wykorzystujące elektrody pomocnicze, a w określonych warunkach także metody cęgowe lub techniki przeznaczone do uziemień wielokrotnych. Wybór nie może wynikać z tego, jaki przyrząd akurat znajduje się w samochodzie. Pomiar cęgowy ma ograniczenia i nie zawsze pozwala ocenić pojedynczy, odłączony uziom tymczasowy. Z kolei metoda z elektrodami wymaga odpowiedniej przestrzeni i sprawdzenia wpływu przewodów oraz instalacji obcych.

Na wynik oddziałują warunki gruntu: wilgotność, temperatura, zasolenie, rodzaj podłoża i głębokość umieszczenia elektrod. Dlatego specjalista powinien zapisać warunki pomiaru, a przy wyniku granicznym rozważyć pomiar kontrolny w innym czasie lub po sprawdzeniu połączeń. Samo wpisanie „uziemienie sprawne” nie jest dokumentacją techniczną.

Protokół pomiaru uziemienia rusztowania powinien umożliwiać odtworzenie tego, co rzeczywiście zbadano. W szczególności warto ująć:

  1. identyfikację budowy, lokalizację i rodzaj rusztowania oraz datę badania;
  2. podstawę wykonania pomiaru: dokumentację, instrukcję, normę lub wymaganie projektowe;
  3. opis uziomu, przewodów, punktów przyłączenia i sprawdzonych części konstrukcji;
  4. zastosowaną metodę, typ przyrządu, jego oznaczenie oraz wynik rezystancji;
  5. warunki gruntowe i atmosferyczne, a także informacje o odłączeniu lub obecności instalacji obcych;
  6. wynik kontroli ciągłości połączeń, uwagi o niezgodnościach, podpis i dane osoby wykonującej badanie.

Jeśli nie udało się uzyskać wymaganej wartości, nie należy „zaokrąglać” wyniku ani ukrywać problemu w protokole. Najpierw trzeba ustalić przyczynę: zły kontakt, przerwa w przewodzie, zbyt mały lub płytki uziom, niekorzystny grunt, błędna metoda albo wpływ obcych instalacji. Następnie uprawniony specjalista powinien wskazać rozwiązanie zgodne z dokumentacją, na przykład zmianę układu uziomów, poprawę połączeń lub zastosowanie innego rozwiązania ochronnego.

Zielono-żółty przewód ochronny podłączony do stalowego rusztowania przy murowanej ścianie budynku

Uziemienie rusztowania jezdnego — odmienne zasady

Uziemienie rusztowania jezdnego wymaga szczególnej ostrożności, ponieważ konstrukcja zmienia położenie. Przewód podłączony w jednym miejscu nie zapewnia bezpieczeństwa po przetoczeniu rusztowania pod inną ścianę, w pobliże przewodu elektrycznego albo na podłoże o innych właściwościach.

W typowych warunkach osobne uziemienie rusztowania jezdnego nie zawsze jest obowiązkowe. Nie oznacza to jednak, że można je przemieszczać bez każdorazowej oceny otoczenia. Jeżeli praca odbywa się w pobliżu źródeł energii, instalacji elektrycznych lub w warunkach zwiększonego ryzyka burzowego, uziemienie może być uzasadnione, a nawet wynikać z dokumentacji organizacji robót.

Przy rusztowaniu jezdnym trzeba sprawdzać nie tylko przewód, ale także stan kół, hamulców, połączeń ram, stężeń i elementów zapewniających stabilność. Przetoczenie konstrukcji może naciągnąć przewód, wyrwać zacisk albo pozostawić go w miejscu, które nie jest już chronione. Po zmianie położenia należy ponownie ocenić odległość od linii elektroenergetycznej i innych instalacji oraz wykonać wymagane kontrole.

Najczęstsze błędy i dobre praktyki

Najbardziej ryzykowne są rozwiązania, które wyglądają poprawnie podczas oględzin, ale nie zapewniają ciągłości elektrycznej. Cienki przewód przywiązany drutem do ramy, zacisk założony na powłokę malarską albo pojedyncze połączenie pomijające część konstrukcji nie powinny być uznawane za prawidłowe uziemienie rusztowania.

Typowe błędy to również dobieranie przekroju „z doświadczenia” bez odniesienia do dokumentacji, stosowanie przewodu bez ochrony przed uszkodzeniem mechanicznym, pozostawienie skorodowanego zacisku oraz wykonanie uziomu prowizorycznego w gruncie o słabej przewodności bez późniejszej kontroli. Problemem bywa także podłączenie do instalacji budynku bez sprawdzenia, czy może ona pełnić daną funkcję.

Dobrą praktyką jest zaplanowanie uziemienia jeszcze przed montażem rusztowania. Wtedy można wskazać trasę przewodu, punkty kontroli, sposób ochrony przed zerwaniem oraz miejsce wykonania pomiaru. Po montażu należy sprawdzić ciągłość połączeń, stan zacisków i zgodność z dokumentacją. Wynik powinien trafić do dokumentacji odbioru razem z opisem tego, co faktycznie zbadano.

Nie ma wiarygodnego uziemienia bez pomiaru, ale sam pomiar również nie zastępuje oględzin. Rezystancja może być poprawna w dniu badania, a po przemieszczeniu rusztowania, rozłączeniu ramy albo uszkodzeniu przewodu ochrona przestanie działać. Dlatego kontrola powinna być ponawiana po zmianach konstrukcji, przeniesieniu rusztowania, silnych opadach, pracach ingerujących w uziom oraz po stwierdzeniu uszkodzenia.

Wyniki badań prowadzonych na budowach pokazują, że uziemienie rusztowań bywa pomijane lub wykonywane bez pełnej dokumentacji. Nie jest to argument za automatycznym uziemianiem każdej konstrukcji, lecz za rzetelną oceną ryzyka. Decyzja „nie wykonujemy osobnego uziomu” też powinna mieć podstawę i być możliwa do wyjaśnienia podczas kontroli.

Najbezpieczniejszy schemat działania jest prosty: określić funkcję uziemienia, sprawdzić otoczenie, odczytać wymagania dokumentacji, wykonać połączenia zgodnie z przyjętym rozwiązaniem, zlecić pomiar osobie uprawnionej i zachować kompletny protokół.

Hasło „uziemienie rusztowania norma” nie powinno prowadzić do bezrefleksyjnego wpisania wartości 10 Ω w protokole. Najpierw trzeba ustalić, czy chodzi o ochronę przeciwporażeniową, odgromową czy wyrównanie potencjałów, a następnie zastosować właściwe wymagania prawne i techniczne. Rozporządzenie określa obowiązek zapewnienia bezpieczeństwa, natomiast norma i dokumentacja pomagają dobrać sposób wykonania oraz badania.

Wartość 10 Ω, odstęp między uziomami 12 lub 16 m, rodzaj przewodu i możliwość wykorzystania piorunochronu nie są oderwanymi poradami do zastosowania w każdej sytuacji. Muszą wynikać z właściwego odniesienia, warunków gruntu i rozwiązania przyjętego dla konkretnego rusztowania. Przed odbiorem należy sprawdzić ciągłość połączeń, pomiar rezystancji i kompletność protokołu. Jeżeli wynik jest nieprawidłowy, trzeba usunąć przyczynę i skonsultować rozwiązanie z osobą uprawnioną, zamiast poprawiać dokument tylko na papierze.

Czy Artykuł był pomocny?

Kliknij w gwiazdkę żeby ocenić!

Ocena 0 / 5. Wynik: 0

Brak ocen, bądź pierwszy!

Udostępnij:

Komentarze

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

luxmetal.com.pl
Przegląd prywatności

Ta strona korzysta z ciasteczek, aby zapewnić Ci najlepszą możliwą obsługę. Informacje o ciasteczkach są przechowywane w przeglądarce i wykonują funkcje takie jak rozpoznawanie Cię po powrocie na naszą stronę internetową i pomaganie naszemu zespołowi w zrozumieniu, które sekcje witryny są dla Ciebie najbardziej interesujące i przydatne.